بسیاری از مالکان خودرو با شروع پاییز و زمستان، دکمه AC را تا تابستان سال بعد به فراموشی می‌سپارند. اما واقعیت فنی سیستم تهویه مطبوع خودرو نشان می‌دهد که خاموش ماندن طولانی‌مدت کولر، بزرگ‌ترین عامل خشک‌شدن واشرها، نشت پنهان گاز و تحمیل هزینه‌های سنگین تعمیر یا تعویض کمپرسور است. علاوه بر این، شیوه غلط بوزدایی کابین نیز آسیب‌های جدی به سیستم اواپراتور وارد می‌کند.
سازوکار روغن کمپرسور و چرایی نیاز به کارکرد زمستانه
سیستم کولر خودرو یک چرخه کاملاً بسته است که در آن گاز مبرد (معمولاً R134a یا انواع جدیدتر) به همراه روغن مخصوص کمپرسور (PAG) در جریان است. برخلاف تصور عمومی، این روغن در مخزنی جداگانه قرار ندارد، بلکه به همراه گاز در تمام لوله‌ها و مجاری می‌چرخد.
زمانی که کولر ماه‌ها خاموش بماند:
روغن رسوب کرده و جریان پیدا نمی‌کند.
اورینگ‌ها (O-rings) و کاسه‌نمدهای لاستیکی که باید مرطوب و چرب بمانند، خشک و شکننده می‌شوند.
در اثر خشکیدگی واشرها، گاز مبرد آرام‌آرام به بیرون نشت می‌کند و با رسیدن تابستان، کولر باد گرم می‌زند یا کمپرسور هنگام استارت دچار جامپ و سوختگی می‌شود.
توصیه فنی: حداقل هر دو هفته یک‌بار (یا هفته‌ای یک‌بار) کولر خودرو را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روشن کنید. برای اینکه احساس سرما نکنید، می‌توانید همزمان درجه بخاری را روی گرم تنظیم کنید؛ این کار رطوبت‌گیری داخل کابین و بخارزدایی شیشه‌ها را نیز بسیار سریع‌تر انجام می‌دهد.
اواپراتور و معمای بوی بد و کپک در آغاز گرما
یکی دیگر از معضلات رایج، بوی نامطبوع نم و کپک هنگام روشن کردن فن یا کولر است. در تابستان، هوای گرم به شبکه سرد اواپراتور (Evaporator) پشت داشبورد برخورد کرده و باعث میعان شدید قطرات آب می‌شود. اگر راننده خودرو را بلافاصله با کولر روشن خاموش کند، این رطوبت داخل محفظه تاریک باقی مانده و بهترین محیط برای رشد باکتری و قارچ را فراهم می‌آورد.
اشتباه مرگبار؛ اسپری‌های خوشبوکننده متفرقه
بسیاری از افراد برای رفع این بو، اسپری‌های خوشبوکننده یا ادکلن را مستقیم درون دریچه‌های کولر می‌پاشند. این کار نه‌تنها قارچ‌ها را از بین نمی‌برد، بلکه با ترکیب شدن مواد روغنی و معطر با رطوبت اواپراتور، لایه‌ای چسبنده از جرم و دوده ایجاد می‌کند که بازدهی خنک‌کنندگی را کم کرده و بوی تعفن پایدار تولید می‌کند.
روش صحیح نگهداری و بوزدایی اصولی
قانون ۲ دقیقه پایانی: ۲ تا ۳ دقیقه قبل از رسیدن به مقصد و خاموش کردن موتور، دکمه AC را خاموش کنید ولی اجازه دهید فن (با دور متوسط) کار کند تا رطوبت روی رادیاتور اواپراتور کاملاً خشک شود.
بررسی و تعویض فیلتر کابین: فیلتر کابین کثیف مانع عبور جریان مناسب هوا و منشأ گردوغبار است. هر ۱۰ تا ۱۵ هزار کیلومتر آن را تعویض کنید.
ضدعفونی مجاری ورودی: در صورت وجود بوی ماندگار، از فوم‌های ضدعفونی‌کننده مخصوص اواپراتور (AC Cleaner) از طریق لوله تخلیه درین یا ورودی هوای شیشه جلو استفاده شود.